လူတိုင်း စာရေးကြတယ် - အပိုင်း ၁: ပိုကောင်းအောင် ဘယ်လိုရေးမလဲ

အပိုင်း (၁) အဓိကပြောချင်တာက – စာရေးတယ်ဆိုတာ မဖြစ်မနေ လုပ်ရမယ့် အလေ့အကျင့်တစ်ခုပါတဲ့။ မှော်ဆန်တဲ့ အနုပညာတို့၊ ထူးချွန်သူမှ ရေးနိုင်တာတို့ မဟုတ်ဘူး။ ကျွန်တော်တို့ ကြွက်သားတွေကို လေ့ကျင့်သလိုပဲ၊ စာရေးတယ် ဆိုတာကလည်း လေ့ကျင့်ရင် တိုးတက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

စာအုပ်ထဲက အဓိက Mindset အချက်တွေ

၁။ ခင်ဗျားက စာရေးဆရာလား (Everybody Writes)

ကျွန်တော်တို့ နေ့တိုင်း Email ပို့နေတာ၊ Facebook မှာ ပို့စ်တင်နေတာ၊ Content တွေ လုပ်နေတာပဲလေ။ ဒါဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ အားလုံးဟာ စာရေးသူတွေပဲပေါ့။

ခင်ဗျားရေးလိုက်တဲ့ စကားလုံးတိုင်းက ခင်ဗျားကိုရော၊ ခင်ဗျားရဲ့ လုပ်ငန်း (Brand) ကိုရော ကိုယ်စားပြုတာမို့ သေချာဂရုစိုက်ရမယ်။

ခင်ဗျားရာထူးမှာ "Writer" မပါတောင်မှ စာရေးတာက ခင်ဗျားရဲ့ အလုပ်တစ်ခုပဲလို့ လက်ခံလိုက်ပါ။

၂။ စာရေးတာက ကျင့်ယူရတာ၊ စိတ်ကူးနဲ့ လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး (It's a Habit)

ကောင်းတဲ့စာက "inspiration" (စိတ်ကူး) ရလို့ ထွက်လာတာမဟုတ်ဘဲ (စည်းကမ်း) ရှိလို့ ထွက်လာတာ။

နေ့တိုင်း ရေးပါ၊ ဆိုးဆိုးရွားရွား ဖြစ်နေရင်တောင် ရေးချလိုက်ပါ။ ရေးလေလေ၊ တတ်လာလေလေပဲ။

အချိန်ကောင်းကို စောင့်မနေနဲ့၊ တစ်နေ့ကို ၁၅ မိနစ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ မိနစ် ၃၀ ဖြစ်ဖြစ် ပုံမှန်ရေးပါ။

၃။ ဟိုးအရင်က ကျောင်းစည်းကမ်းတွေ မေ့ပစ်လိုက် (Shed High School Rules)

ဟို ၅-ပိုဒ် စာစီစာကုံး ပုံစံတွေ၊ ဘာတွေ မေ့ပစ်လိုက်တော့။

အဓိကက ရှင်းလင်းဖို့နဲ့ စာဖတ်သူနဲ့ ချိတ်ဆက်မိဖို့ပဲ။ လိုအပ်ရင် စည်းကမ်း ချိုးဖောက်ပြီး လူသားဆန်အောင် ရေးပါ။

၄။ ထုတ်ဝေခွင့်ကို တန်ဖိုးထား (Regard Publishing as a Privilege)

စာဖတ်သူရဲ့ အချိန်ကို တန်ဖိုးထားပါ။ သူတို့ အချိန်ယူဖတ်တာကို လေးစားပါ။

ရောင်းဖို့ မဟုတ်ဘဲ အကျိုးပြုဖို့၊ အသုံးဝင်ဖို့၊ ဒါမှမဟုတ် ပျော်ရွှင်စေဖို့ ရေးပါ။

အတိအကျ ပြောရရင် “စာနာစိတ်နဲ့ စပါ၊ အသုံးဝင်မှုနဲ့ ဆက်ပါ၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာနဲ့ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုပြင်ပါ”။

၅။ အရေးကြီးတာကို အရင်ဆုံး ပြော (Place the Most Important Words First)

"ဒီလိုပြောရရင်တော့..." ဒါမှမဟုတ် "ဒီအချက်ကို မှတ်သားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်..." လိုမျိုး စကားလုံးအပိုတွေနဲ့ ခင်ဗျားရဲ့ Main Point ကို ဖုံးကွယ် မထားနဲ့။
ဝါကျတိုင်းကို အာရုံစိုက်မှုရအောင် အဓိက ကတ္တားနဲ့ ကြိယာနဲ့ စတင်ပါ။

၆။ စာရေးတဲ့ လမ်းညွှန်ချက် (Writing GPS) ကို လိုက်နာ

သူပြောတဲ့ အဆင့် ၁၂ ဆင့်ထဲက အဓိကအချက်တွေက- ရည်ရွယ်ချက်ကို သတ်မှတ်ပါ၊ စာဖတ်သူကို ပြန်ကြည့်ပါ၊ သုတေသန လုပ်ပါ၊ ပြီးတော့...

လူအများကြီးအတွက် မဟုတ်ဘဲ လူတစ်ယောက်တည်းကို ရည်ရွယ်ပြီး ရေးပါ။

အရင်ဆုံး ရုပ်ဆိုးဆိုး ပထမမူကြမ်း (TUFD - The Ugly First Draft) ကို အကုန်ထုတ်ချလိုက်ပါ။ 

ခဏနားပြီးမှ ပြန်တည်းဖြတ်ပါ။ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှု၊ စာနာစိတ်နဲ့ အာရုံစိုက်မှုတွေ ထည့်ပြီး ပြန်ရေးပါ။

အချုပ်ပြောရရင်:

• ခင်ဗျားဟာ စာဖတ်သူ အားလုံးအတွက် မဟုတ်ဘဲ စာဖတ်သူ တစ်ယောက်အတွက် ရေးနေတာ။
• ပထမမူကြမ်းက ဆိုးရမှာပဲ။ တကယ့် စာရေးခြင်းက တည်းဖြတ်တဲ့အချိန်မှ စတာ။
• စာကောင်းတယ်ဆိုတာ ရှင်းလင်းတဲ့ အတွေးအခေါ်ကို မြင်သာအောင် ပြုလုပ်ခြင်းပဲ။

လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ခန်း ၃ ခု

၁။ ၁၅ မိနစ် အလေ့အကျင့် (The 15-Minute Habit)

• ရည်ရွယ်ချက်: စာရေးတဲ့ အကျင့်ရသွားဖို့။
• လုပ်နည်း: နေ့တိုင်း ၁၅ မိနစ်လောက် အချိန်သတ်မှတ်ပြီး ရေးချလိုက်ပါ။ ဘာဖြစ်ဖြစ်ပေါ့- အီးမေးလ်၊ ဒိုင်ယာရီ၊ စိတ်ကူးပေါက်ရာ၊ ကြိုက်တာ​ရေး။ ဘာမှ မစိုးရိမ်နဲ့။ ရေးနေတုန်း လုံးဝ ပြန်မပြင်ရဘူး။ တစ်ပတ်ကြာရင် ပြန်ဖတ်ကြည့်ပြီး ခင်ဗျား ကြိုက်တဲ့ ဝါကျတွေကို မှတ်ထား။
• သင်ခန်းစာ: ပုံမှန်ရေးတာက Skill တိုးရုံတင်မကဘဲ ယုံကြည်မှု ကိုပါ တိုးလာစေတယ်။

၂။ “ဒါဆို ဘာလဲ?” လို့ ပြန်မေး (The “So What?” Reframe)

• ရည်ရွယ်ချက်: စာဖတ်သူကို ဦးစားပေး ရေးတတ်အောင်။
• လုပ်နည်း: ခင်ဗျားရဲ့ Idea၊ Product ဒါမှမဟုတ် Service အကြောင်းကို စာပိုဒ်တိုလေး ရေးပါ။ ဝါကျ တစ်ကြောင်းပြီးတိုင်း “ဒါဆို စာဖတ်သူအတွက် ဘာထူးလဲ? (So What?)” လို့ ကိုယ့်ကိုကိုယ် မေးပြီး “ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့...” ဆိုပြီး ဆက်ဖြေပါ။
• ဥပမာ:
• “ဒီ App က အချိန်ကုန်သက်သာစေတယ်”။ > So What?
• “ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့ ငြီးငွေ့စရာကောင်းတာတွေ အလိုအလျောက်လုပ်နိုင်လို့”။ > So What?
• “ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ စိတ်မရှုပ်ဘဲ အလုပ်ပိုပြီးမြောက်သွားလို့ပေါ့!”
• သင်ခန်းစာ: ဒီလို မေးခွန်းတွေ မေးလေလေ၊ ခင်ဗျားက စာဖတ်သူကို ပိုနားလည်လေလေ ဖြစ်မယ်။

၃။ ရုပ်ဆိုးဆိုး ပထမမူကြမ်း (The Ugly First Draft)

• ရည်ရွယ်ချက်: စိတ်ထဲက အပြစ်ပြောတတ်တဲ့သူကို ပါးစပ်ပိတ်အောင် လုပ်ဖို့။
• လုပ်နည်း: ခေါင်းစဉ်တစ်ခု (ဥပမာ- “အလုပ်ဖိစီးမှုကို ငါ ဘယ်လိုဖြေရှင်းလဲ”) ကို ရွေး။ ၁၀ မိနစ် Timer ထားပြီး လုံးဝ မရပ်ဘဲ ရေးချ။ ဖျက်တာ၊ သဒ္ဒါပြင်တာ မလုပ်ရဘူး။ ရေးပြီးရင် အနည်းဆုံး နာရီဝက်လောက် အဲဒီစာကို မကြည့်ဘဲနေ၊ ပြီးမှ ပြန်လာပြင်။
• သင်ခန်းစာ: စာရေးတာရဲ့ အခက်ဆုံးအပိုင်းက စတင်ခြင်းပဲ။ အစကတည်းက ပြီးပြည့်စုံစရာမလိုဘူးလို့ လက်ခံလိုက်ရင် အဆင်ပြေသွားလိမ့်မယ်။

Ann Handley ရဲ့ အနှစ်ချုပ် စကားလုံး:
“စာကောင်းကောင်းရေးတယ်ဆိုတာ တစ်ဝက်က အလေ့အကျင့်၊ နည်းနည်းက စည်းကမ်းတွေ သိတာ၊ ကျန်တဲ့တစ်ဝက်ကတော့ ခင်ဗျားရဲ့ စာဖတ်သူကို အလေးထား စိတ်ဝင်စားတာပဲ။”

အကယ်လို့ ဒီစာက မိတ်ဆွေအတွက် အကျိုးရှိတယ်၊ အသုံးဝင်တယ်ဆို စာရေးတာကို စိတ်ဝင်စားတဲ့ တခြားသူတွေလည်း ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်အောင် ပြန်ညွှန်းပေးပြီး ကူညီပေးဖို့ မေတ္တာရပ်ခံ အပ်ပါတယ်။ အဆုံးထိ အချိန်ပေး ဖတ်ရှုပေးတဲ့ အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ယခု လက်တွေ့ အသုံးချစာအုပ်ကို Ann Handley ရဲ့ Everybody Writes စာအုပ်မှ ကောက်နှုတ်ပြီး ReadAct အဖွဲ့သားများမှ ပြင်ဆင်၊ တည်းဖြတ်ပါတယ်။

ReatAct: တကယ်​ပြောင်းလဲဖို့ ဖတ်ပြီးရင် ထလုပ်